Van ingesloten spoorwegsite naar levendige plek

De Josaphatsite, op de grens van Schaarbeek en Evere, beslaat een voormalig rangeerstation dat in 1926 in gebruik werd genomen en tot 1994 actief was. Na de stopzetting van de spooractiviteiten verwierf het Brussels Hoofdstedelijk Gewest dit terrein van 22 hectare — een van de laatste strategische grondreserves van het Gewest — via de MIVB.

De site strekt zich uit aan beide zijden van de spoorlijnen. Ongeveer 10 hectare ligt aan de westzijde, terwijl de oostzijde, goed voor circa 12 hectare, plaats biedt aan een zone voor stedelijke industrie die vandaag nog actief is, evenals aan diverse sportinfrastructuur.

De zone voor stedelijke industrie nieuw leven inblazen

Aan de oostzijde van de spoorlijnen wordt de zone voor stedelijke industrie momenteel gemoderniseerd en in haar centrale deel verdicht. In 2024 droeg de MSI het beheer over aan Citydev, dat nauw samenwerkt met de bedrijven op de site. Twee van hen dienden in 2025 een aanvraag voor een stedenbouwkundige vergunning in voor de bouw en/of uitbreidin van hun activiteiten.

Ook de nutsvoorzieningen en de openbare ruimte van deze zone worden grondig heraangelegd. Het voorontwerp wordt momenteel uitgewerkt onder leiding van Beliris, met een aanvraag voor stedenbouwkundige vergunning die tegen eind 2026 wordt verwacht.

Het sportaanbod behouden

In het zuidoostelijke deel van de site bevindt zich de sportinfrastructuur. Op de gewestelijke gronden bevindt zich onder meer de tennisclub Set Wahis, een familiebedrijf dat bekendstaat om de kwaliteit van de jeugdbegeleiding en de opleiding van topspelers.

Ontwikkeling van een nieuwe duurzame wijk

Voor het gebied ten zuidwestzijde van de spoorlijnen gaf de Brusselse Hoofdstedelijke Regering in 2016 aan de MSI de opdracht, om samen met de openbare huisvestingsmaatschappijen, de ontwikkeling van dit deel van de site op te starten. Daarmee ging een innovatieve maar complexe procedure van concurrentiegerichte dialoog van start.

Naast zones die worden beschermd omwille van hun ecologische waarde, beoogt het project de ontwikkeling van een nieuwe duurzame wijk. Die zal bestaan uit toegankelijke groene ruimten, een divers woningaanbod, buurtvoorzieningen en collectieve faciliteiten zoals een school en een kinderdagverblijf, aangevuld met kleinschalige ruimten voor professionele activiteiten. De ambitie is om op milieuvlak verder te gaan dan de geldende gewestelijke normen.

De aanleg van nieuwe groenzones, in een omgeving waar dergelijke ruimte schaars is, zal de inwoners van Schaarbeek en Evere extra mogelijkheden bieden voor ontspanning en ontmoeting.

Het project, ontwikkeld door het consortium Eiffage/AXA, voorziet in de bouw van 509 woningen, waarvan 52% publieke woningen: 135 sociale huurwoningen (27%), 23 bescheiden koopwoningen op gesplitste grond (4%) en 105 gesubsidieerde middenklassewoningen op gesplitste grond (25%).

De aanvraag voor de verkavelingsvergunning is momenteel in behandeling.

Evenwicht tussen verstedelijking en natuurbescherming

Bij de verwerving kende de site een lage milieukwaliteit. De gedeeltelijke bodemsanering door de NMBS en de aanleg van een bloemenweide door de MSI hebben bijgedragen tot de positieve evolutie die we vandaag zien.

Biodiversiteit staat centraal in het project. De verkavelingsaanvraag garandeert niet alleen het behoud van een aanzienlijk deel van de site, maar integreert ook binnen de bebouwde zone talrijke ingrepen die het behoud en de ontwikkeling van biodiversiteit bevorderen.

Zo worden de bebouwde zones en de wegen uitgerust worden met een geïntegreerd regenwaterbeheer dat nul lozing in de riolering verzekert, zelfs bij extreme regenval. Dit gebeurt via de aanleg van natte zones zoals poelen en infiltratiegrachten gecombineerd met het gebruik van waterdoorlatende verharding. De aanplanting gebeurt uitsluitend met inheemse soorten en het beheer van de groenzones is afgestemd op het behoud van fauna, met bijzondere aandacht voor insecten. De openbare verlichting wordt aanpasbaar om lichtvervuiling te beperken en zo vleermuizen te beschermen. Daarnaast wordt maximaal ingezet op gerecycleerde en ecologische materialen om de ecologische voetafdruk van het project te verkleinen. Tot slot zal het gebruik van gerecycleerde en ecologische materialen de ecologische voetafdruk van het project verkleinen. Gebouwen en hun omgeving worden uitgerust met voorzieningen voor soorten die er nestelen, zich voortplanten of schuilen.

Tijdelijke invullingen om de site te activeren

In afwachting van de realisatie van de projecten ondersteunt de MSI tijdelijke invullingen op de site. Gronden worden ter beschikking gesteld van bewoners en lokale collectieven voor moestuinen, sportactiviteiten en natuurwandelingen. Daarnaast wordt de site occasioneel opengesteld voor verschillende doelgroepen, waaronder studenten die de plek en het project willen ontdekken.

Deze tijdelijke initiatieven brengen leven in de site en dragen bij aan de veiligheid van deze sterk ingesloten locatie.

Wist je dat?

De concurrentiegerichte dialoog bijzonder geschikt is voor grootschalige of innovatieve projecten waarvoor geen standaardoplossingen bestaan. In deze procedure voor overheidsopdrachten gaat de aanbestedende overheid in dialoog met geselecteerde kandidaten vooraleer de definitieve specificaties worden vastgelegd. Dit leidt tot meer doordachte oplossingen en een betere integratie van technische, economische en juridische randvoorwaarden. De procedure biedt bovendien meet flexibiliteit dan klassieke aanbestedingen en laat toe om beter in te spelen op evoluerende planningsprocessen.

Rol van de MSI

De MSI vervult een dubbele rol in de ontwikkeling van de Josaphatsite: enerzijds ontwikkelt ze geïntegreerde verstedelijkingsprojecten in samenwerking met publieke huisvestingsoperatoren; anderzijds coördineert, faciliteert en ondersteunt ze, waar nodig, de verschillende overheden die actief zijn op de site.

Partners

Citydev, BGHM (SLRB), Woningfonds, Eiffage-Axa, Beliris, Gemeente Schaarbeek

In cijfers

130.600 m²: openbare en voor biodiversiteit gevrijwaarde open ruimte

42.740 m²: oppervlakte voor stedelijke industrie

48.913 m²: oppervlakte voor sport- en schoolvoorzieningen

15.400 m²: vloeroppervlakte voor kantoren, handel en horeca